www.bialowieza-info.eulogo

polski deutsch english русский

Historia

Historia Puszczy Białowieskiej

Rozwój wegetacji

Wymarły nosorożec włochaty
Wymarły nosorożec włochaty
wikimedia commons
Za czasów nosorożca włochatego i mamutów, pod koniec plejstocenu, obszar dziesiejszej Puszczy Białowieskiej wygladał jak arktyczny step. Warunki klimatyczne okresu przejściowego, jaki nastąpił przed 70.000 lat, umożliwiły rozwój bardzo skąpej ilości organizmów: oczywiście bez drzew, jedynie porostom, mchom i grzybom w tak zwanej wiecznej zmarzlinie.
Z końcem epoki lodowcowej i ustąpieniem lodu przed 10.000 lat, zniknęli również olbrzymi roślino- i mięsożercy. Niedługo potem obszar ten objęły gatunki roślin, mogące się przystosować nawet do bardzo wymagających warunków, np. sosny i brzozy, które dzięki swojej niewrażliwości na zimno oraz symbiozie z porostami i grzybami mogły współżyć na tym początkowo jałowym podłożu. W ciągu kolejnych pięciu tysiącleci pojawiły się dodatkowo takie gatunki jak wiązy, dęby, jesiony, graby i lipy. Te drzewa są i dziś charakterystyczne dla Puszczy Białowieskiej i mają znaczący wpływ na jej krajobraz.

Ślady człowieka w Puszczy Białowieskiej

Kurhan w parku narodowym Znaleziska prostych narzędzi z kamienia i krzemienia poświadczają obecność człowieka na terenie Puszczy Białowieskiej przed 4.500 lat. Pierwsze znaleziska archeologiczne z brązu oraz kawałków szkła z III-IV wieku świadczą o coraz wiekszej ilości osad, powstałych pośród puszczy. Dzięki przedmiotom, wraz z którymi pochowywano ówczesnych ludzi można dziś odczytać, że Puszcza Białowieska już dawniej stanowiła granicę, na której stykały sie plemiona wschodnio- i zachodnioeuropejskie. Do dziś można w lesie znaleźć niewielkie wzniesienia, tak zwane kuchany, w których chowano zmarłych. Znajdowane są one przede wszystkim wzdłuż rzek i świadczą o istnieniu w przeszłości wielu małych osad.
Między VI a VIII wiekiem plemię Dragowiczów powędrowało na wschód na tereny dzisiejszej Białorusi. Plemię to żyło z uprawy roślin i hodowli bydła oraz nadawało gospodarowaniu lasem duże znaczenie. O tym świadczą znaleziska z XI-XIII wieku. Opuścili oni tereny Puszczy Białowieskiej w wyniku walk z księstwem Mazowsza.

Początki ochrony

Poranne promienie słońca przenikające przez las W XV wieku Puszcza Białowieska została przez Władysława Jagiełłę uznana za prywatną i chronioną własność króla. Skarby puszczy przeznaczone były jedynie dla dworu królewskiego, więc nikomu innemu nie było dozwolone polowanie i inne korzystanie z lasu. Miało to jednak i swoje dobre stony, bo król nie zezwalał na wycinanie lasu, choćby w celu pozyskiwania ziemi pod uprawę. W roku 1409 Władysław Jagiełło urządził w Puszczy Białowieskiej polowanie, a zdobycze posłużyły mu do wyżywienia wojsk rok później podczas Bitwy pod Grunwaldem. W dekrecie króla Zygmunta Starego z roku 1538, wprowadzone zostało prawo do polowania jedynie przez króla. Około 100 lat później król Władysław IV Waza zezwolił chłopom na wykorzystywanie lasu. W zamian za to mieli oni za zadanie strzeżenie go jako własnosci królewskiej.

Puszcza pod rosyjskim panowaniem

Białowieża ok. roku 1820
Białowieża ok. roku 1820
wikimedia commons
Po trzecim rozbiorze Polski za cara Pawła zniesiono specjalny status Puszczy Białowieskiej. Ogromna liczba myśliwych upolowała tak dużo zwierzyny, że w ciągu 15 lat z około 500 żubrów zabito 300 sztuk. Dopiero rozporządzenie cara Aleksandra I o ponownym ustanowieniu obszaru chronionego umozliwiło populacji żubrów powiekszyć się do 700 sztuk w przeciągu zaledwie 30 lat. Ochrona nie trwała jednak długo. Po upadku powstania listopadowego w 1831 roku prawie wszyscy pracownicy leśni stracili swoje posady, a tym samym nie było komu chronić puszczy.


Zdjęcie pałacu carskiego z 1939 roku Wprawdzie 30 lat później zainicjowano ochronę żubra, lecz jednocześnie masowo odstrzeliwano inne zwierzęta, takie jak niedźwiedzie, wilki i rysie. W 1888 roku obszar Puszczy Białowieskiej został uznany jako własność cara i stał się odtąd jego prywatnym terenem łowieckim. W związku z tym pod koniec XIX wieku został zbudowany pałac carski, na którego miejscu dziś znajduje się muzeum w parku pałacowym.

Gospodarka leśna

W czasie okupacji niemieckiej, już podczas I wojny światowej zbudowano ponad 200 km szyn kolejki wąskotorowej oraz trzy tartaki mogące obrabiać około pieciu milionów metrów sześciennych drzewa z miejscowych lasów. W tym barbarzyńskim dla puszczy okresie ucierpiało wiele gatunków roślin i zwierząt. Jedynie obszar dzisiejszego Rezerwatu ścisłego został wyłączony z wyrębu drzew. Rok po zakończeniu wojny w Białowieży został przez kłusownika upolowany ostatni żubr żyjący na wolności. W 1921 roku ustanowiono ochronę tej części puszczy, na której dziś znajduje się Rezewat ścisły, jednakże z braku podstaw prawnych nie został on wówczas nazwany parkiem narodowym, a jedynie rezerwatem. Dopiero w roku 1932 większa część puszczy została nazwana Białowieskim Parkiem Narodowym, pierwszym parkiem narodowym w Polsce. Wraz z końcem II wojny światowej Puszcza Białowieska została podzielona na część polska i białoruską, z czego dwie trzecie znalazły sie po stronie białoruskiej. Rezerwat ścisły, w którym na szczęście nie odbywał się wyrąb drzew, pozostał po stronie polskiej. Mimo przyznania jeszcze innych wyróżnień, np. takich jak transgraniczny rezerwat biosfery przyznany przez UNESCO w 1977 roku oraz powiększenia powierzchni biosfery w roku 1992, zaplanowano w roku 2003 zwiększenie wyrębu lasu w ciągu następnych ośmiu lat o 40% oraz rozbudowę granicy przecinającej Białowieski Park Narodowy w związku z rozszerzeniem Unii Europejskiej. Miłośnicy przyrody zbierają podpisy o nadanie statusu parku narodowego całemu polskiemu obszarowi Puszczy Białowieskiej. Wycinka lasu na Browskiej drodze: po lewej obszar ochrony ścisłej - po prawej normalne obszary parku narodowego