www.bialowieza-info.eulogo

polski deutsch english русский

Żubr

Krótka historia

Żubr, największy ssak lądowy w Europie Łacińska nazwa żubra używana w zoologii brzmi Bison bonasus. Z większymi i cięższymi północnoamerykańskimi bizonami preryjnymi i leśnymi (łac. Bison bison bison oraz Bison bison athabascae) łączą go wspólni przodkowie. Wszyscy należą do rodziny Bovidae i pochodza od azjatyckiego bizona Bison sivalensis. Podczas gdy przodkowie tych północnoamerykańskich pokonały zamarźnietą Cieśninę Beringa i zasiedliły nowy kontynent, przodkowie żubra przeszli do Europy. O tym, że żubr odgrywał dla człowieka ważną rolę już podczas ostatniej epoki lodowcowej, świadczą jaskiniowe malowidła ścienne w Lascaux w południowej Francji, datowane na okres sprzed 9.000-15.000 lat. Żubr przedstawiony jest tam z innymi zwierzętami takimi jak bydło, konie, koziorożce i dzikie koty.
Wyrośnięte męskie osobniki mogą osiągać wysokość w kłębie do 188 cm, a ważą między 440 a 920 kg. Żeńskie osobniki ważą między 320 a 640 kg. Nowonarodzone żubry osiągają wagę między 16 a 35 kg.
Zarówno męskie jak i żeńskie osobniki posiadają rogi.

Historia (prawie) wymarcia

Zimowy pokarm żubrów Wszędzie, gdzie człowiek w swojej historii zdobywał nowe tereny, rozpoczęło się wymieranie olbrzymich gatunków. Żubra o mało co nie spotkał podobny los. W pierwszej kolejności zaczął on znikać z terenów Pirenei, na przełomie IV-V wieku n.e. Zjawisko to rozprzestrzeniało się na tereny Francji, Szwecji i Anglii, gdzie żubry dożyły do XI-XII wieku. U naszych zachodnich sąsiadów żyły one jeszcze w XVI wieku, ale jedynie w Polsce dożyły wieku XX. W kronice tego gatunku ostatnią kartę zapisano 19. lutego 1919 wraz z odstrzałem ostatniego żubra żyjącego na wolności przez Bartolomeusza Szpakowicza, zwolnionego uprzednio lesniczego. I tak w Białowieży zakończyła sie historia stopniowego, trwajacego 1.500 lat wybijania zubrów z całej Europy. [5]
Fakty były przerażające: W ogrodach zoologicznych w Europie żyło wówczas jeszcze 66 osobników żubrów nizinnych i jeden jedyny przedstawiciel żubra górskiego. Jednakże ten podgatunek juz wymarł.

Rekonstrukcja gatunku

Zimowe miejsce dokarmiania zwierząt W wyniku badań pochodzenia i zdolności genetycznej do rozmnażania ostałych sie zubrów, naukowcy doszli do wniosku, że tylko sześć osobników wchodzi w grę przy rekonstrukcji gatunku. Tych sześć żubrów jest więc przodkami wszystkich żyjących dzisiaj żubrów nizinnych. W 1952 roku wypuszczono na wolność do Puszczy Białowieskiej dwóch męskich osobników, a rok później dodano im dwie klacze. W roku 1957 urodziło się na wolności pierwsze źrebię.
Ze skrzyżowania ostatniego żubra górskiego z żubrem nizinnym powstało 1.600 potomków nowego gatunku, które zasiedliły wschód Europy. Centrum hodowli żubrów znajduje się w Białowieskim Parku Narodowym, w połowie drogi między Hajnówką a Białowieżą. W rezerwacie hodowlanym wciąż w odgrodzeniu trzymanych jest 25 osobników tworzących rezerwę. Już raz bowiem istniało zagrożenie dla gatunku, kiedy to w latach 1953-54 z powodu pryszczycy padło wiele zwierząt. Rezerwat hodowlany jest więc ściśle chroniony, gdyż nie można stwierdzić, że populacja żyjących dziś 3.000 żubrów nie jest zagrożona. Odtworzenie gatunku z tak niewielkiej ilości osobników nie jest łatwym zadaniem. Widać to na przykładzie występującego dzisiaj bakteryjnego zapalenia penisa, które dodatkowo utrudnia rozmnażanie się żubrów. Niewielka różnorodność genów między żyjącymi dziś osobnikami sprawia, że są one bardziej podatne na choroby i pasożyty.

Dzisiejsze rozprzestrzenienie

Zimowy pokarm żubrów W lasach Europy żyje dziś około 3.000 żubrów nizinnych. Z tego mniej więcej 1.000 na wolności w rezerwatach w Polsce, Białorusi i na Litwie, a 450 z nich w Puszczy Białowieskiej. 300 żubrów żyje w rezerwatach hodowlanych. Żubry po polskiej stronie Puszczy Białowieskiej znajdują się pod ochroną. Ich populacja rozwinęła się dzięki temu tak znacznie, że wraz z prowadzoną gospodarką leśną stanowi ona poważne zagrożenie dla puszczy, gdyż wkrótce zacznie brakować pożywienia. Dlatego raz na jakiś czas zezwalany jest odstrzał pojedynczych osobników. Po większej, białoruskiej stronie obszaru ochronnego żubry są obiektem polowań, mimo że nie stanowia one tam takiego zagrożenia dla dwukrotnie większej puszczy. Niestety płot ustawiony na granicy Unii Europejskiej uniemożliwia żubrom przekraczanie granicy w celu proporcjonalnego rozmieszczenia się. A właśnie to wraz z transgraniczną ochroną lasu dałoby żubrom bezpieczeństwo.

Żubroń

Żubroń jest skrzyżowaniem żubra z bydłem hodowlanym. Celem tej krzyżowki jest stworzenie zwierzęcia o masie mięsnej większej niż u żubra czy bydła. Hodowlę zapoczątkowano w 1958 roku w Białowieży. Zamierzeniem było bardziej efektywne przetwarzanie pożywienia i stworzenie mięsa wysokiej jakości. W ciągu 16 lat udało się stworzyć 71 przedstawicieli nowego gatunku. Męskie osobniki osiągaja wagę do 1200 kg, żeńskie - do 800 kg. Wyniki hodowli nie spełniły jednak oczekiwań, a to ze względu na częściową bezpłodność potomstwa, jak i nieekonomiczną hodowlę. Męskie osobniki żubronia są w pierwszym pokoleniu bezpłodne. Jedynie skrzyżowanie klaczy żubronia z żubrem lub bykiem daje płodne potomstwo. [1]
Przedstawicieli gatunku żubronia można oglądać w rezerwacie pokazowym 4 km od Białowieży.